نقد

فهرست دستنويس­های فارسی کتابخانه ملّی اتریش و آرشيو دولتی اتریش در وین: ایرج افشار، تهران مؤسسه نشر فهرستگان، 1382، 336ص.

این اثر حقیقتاً یکی از بهترین­ فهرست های موجود است که هم از حیث قالب و هم از نظر محتوا به نحو احسن از سوی مؤلّفی برجسته همچون آقای افشار فهرستنگاری فنی شده و نیز صفحه بندی بسیار جذاب و زیبای آقای رحیمی ریسه که انصافاً هنر و ظرافت در آن در هم آمیخته که لازم است همینجا به هر دو بزرگوار دست مریزاد بگویم. حقیر این فهرست را در همان زمان انتشار، خریداری کرده و بنا به تعبیر خود استاد افشار مطالعه آن ساعتهایی از وقتم را خوش کرد. چند یادداشت مختصر در همان زمان بر حاشیه فهرست مذکور نوشته بودم که چند روز پیش به مناسبتی آنها را دیدم و مفید دانستم که در این وبلاگ ارزشمند جهت اطلاع  و استفاده سایر دوستان عزیز درج کنم:

1.صص77-78 حسام الدین، شاید شاعر حسام الدین خوسفی و اشعار مذکور نیز در واقع بخشی از خاوران نامه وی بوده باشد که البته باید بیشتر بررسی شود. 2.ص106 منظومه تعریف فروتنی، سراینده: ناشناخته، این اثر و اشعار باید از عبدالرحمن جامی باشد که البته اشعار مذکور بسیار معروف اند: خارکش پيری با دلق درشت/// پشته خار همی برد به دوش 3.ص106 منظومه حریض بودن ...، سراینده: ناشناخته، این اثر در واقع سمند و بیدل سیّد احمد کاشی متخلص به سند است که جناب آقای منزوی در فهرست نسخه های خطی فارسی: ج4، ص2922 معرّفی کرده است. 4.ص107 منظومه مذمت شکم پرستان، سراینده ناشناخته، این اثر مثنوي شيخ ابوالپشم از شيخ بهاءالدين محمّد بن حسين عاملي متخلّص به بهايي (درگذشته سال 1030هـ) است که مرحوم آغا بزرگ تهران در الذريعة: ج19، ص230 معرفی کرده است ولی در نسخه های دیگر از ابوالبركات منير بن عبدالمجيد لاهوري ملتاني (درگذشته سال 1054هـ) دانسته شده است. جالب است بدانیم که این اثر در واقع منظومه‏اي است فكاهي در داستان زندگي يك طلبه و چگونگي تحصيل و معاش و كيفيت زيست او در مدرسه كه با بيانى طنزآميز نگارش يافته است. نسخه ای در كتابخانه‏ي آيت‏الله مرعشي در قم، ضمن مجموعه شماره «8922 موقّت» نگهداری می گردد که در آن به نام سراينده ملا منير لاهوري تصريح شده است؛ و نسخه اي هم در ضمن مجموعه‏اي (به خطّ محمّدعلي اصفهانى در 1315هـ) در يك كتابخانه شخصي در قم نگهداري مي ‏شود. آغاز: <بشنـو اين قصه را تو از بنده/// تا بگيرد تو را دمـــــي خنده قصه‏اي بس لطيف و روح افزا/// خوشتر از شهد و شكر و حلوا... شيخ ابوالپـــــشم مرد ملائي/// داشت در كنج مدرسه جائـــي>. انجام: <جمله دوستــــــــان مفلس را/// خاصه اين بينواي مفـلس را در دو عالم دهي تو لطـف و پناه///به ولاي علـــــي ولي الله>. 5.ص107 منظومه مکر اهل روزگار، سراینده ناشناخته،این اثر در واقع منظومه ساده دل یا همان خرنامه از محمّدقلی سلیم طرشتی تهرانی است که آقای منزوی هم چند نسخه را در فهرست نسخ خطی فارسی: ج4, ص2856 معرفی کرده است. 6.ص173، در نمایه محل کتابت <سرای بوسنه> یا <بوسنی> که در ص104 آمده است از قلم افتاده است. و السلام